Küresel gıda fiyatları yaklaşık 4 yılın en yüksek seviyesinde seyrediyor

Küresel gıda piyasalarında fiyat baskısı yeniden güçleniyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta aylık bazda yüzde 1,9 artarak 133,3 puana yükseldi ve Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Dünya Bankası verileri ise gübre fiyatlarının zirveden gerilemesine rağmen yüksek seyrini koruduğunu gösteriyor.

ŞEKER FİYATLARI YÜZDE 11,9 ARTTI

Ağustosta FAO Gıda Fiyat Endeksi'nde yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şekerin tamamında fiyat artışı görüldü. Şeker fiyatları aylık bazda yüzde 11,9 yükselerek Haziran 2025'ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı.

Şeker fiyatlarındaki yükselişte Avrupa Birliği'nde sıcak ve kurak hava nedeniyle şeker pancarı veriminin düşeceği beklentisi, Asya'da üretime ilişkin El Nino endişeleri, Brezilya'nın orta-güney bölgesindeki üretim kaybı ve Hindistan'ın gümrüksüz ham şeker ithalatına yönelik kararı etkili oldu.

Aynı dönemde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3, et fiyatları ise yüzde 1 arttı.

BUĞDAY VE MISIRDA ARZ ENDİŞESİ

Buğday fiyatları, Karadeniz'deki ihracat sorunları ile Avrupa'daki sıcak ve kurak hava koşullarının etkisiyle ağustosta aylık bazda yüzde 2,6, yıllık bazda ise yüzde 15 yükseldi.

Mısır fiyatları da ABD ve Avrupa Birliği'ndeki üretim endişeleri, yem ve etanol talebi ile Ukrayna ihracatındaki aksamaların etkisiyle yüzde 2,5 arttı. Pirinç fiyatlarında ise artış yüzde 0,5 oldu.

Bitkisel yağ fiyatları da güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya'da üretimin El Nino'dan olumsuz etkilenebileceğine ilişkin endişelerle yükselişini sürdürdü ve Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

KÜRESEL TAHIL ÜRETİMİNDE DÜŞÜŞ BEKLENİYOR

FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla göre yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini öngörüyor.

Dünya mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton, pirinç üretiminin ise 553,1 milyon ton seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Küresel tahıl stokları halen makul seviyelerde bulunmasına rağmen üretim ve ticaretteki düşüşün piyasalardaki arz endişelerini artırdığı belirtiliyor.

GÜBRE FİYATLARI ZİRVEDEKİ SEVİYEDEN GERİLEDİ

Dünya Bankası'nın emtia fiyat verilerine göre küresel gübre fiyat endeksi, hazirandaki 156,1 puandan ağustosta 146,4 puana geriledi. Böylece endeks haziran-ağustos döneminde yüzde 6,2, yalnızca ağustosta ise yüzde 1,9 düştü.

Ürün bazında ise ürenin ton fiyatı aynı dönemde yüzde 13,9 düşerek 453,1 dolardan 390 dolara geriledi. Triple süper fosfatın (TSP) ton fiyatı yüzde 4,2 azalarak 735,6 dolardan 704,4 dolara, potasyum klorürün fiyatı ise yüzde 3,9 düşerek 402,5 dolardan 386,9 dolara indi.

Buna karşılık diamonyum fosfatın (DAP) ton fiyatı yüzde 1,2 artarak 783,8 dolardan 793,5 dolara, fosfat kayanın fiyatı ise yüzde 8,3 yükselerek 156,9 dolardan 170 dolara çıktı.

GIDA FİYATLARI İÇİN RİSKLER SÜRÜYOR

Üre fiyatlarındaki gerilemede, Orta Doğu'daki çatışmaların ilk döneminde oluşan arz endişelerinin kısmen hafiflemesi etkili oldu. Alternatif üreticilerin ihracatlarını artırması, Rusya ve ABD'nin pazardaki payının yükselmesi ve ithalatçı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi arz üzerindeki baskıyı azalttı.

Bununla birlikte yüksek fiyatlar nedeniyle bazı alıcıların gübre alımlarını ertelemesi veya azaltması da üre fiyatlarındaki düşüşü destekledi.

Dünya Bankası, Orta Doğu'daki çatışmaların enerji ve gübre piyasalarına etkisi nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını bekliyor. Banka ayrıca gübrenin çiftçiler açısından 2022'den bu yana en düşük erişilebilirlik seviyesine gerileyeceğini öngörüyor.

Yüksek enerji maliyetleri, Hürmüz ve Babülmendep boğazlarındaki gemi trafiği aksamaları, El Nino bağlantılı hava koşulları, Karadeniz ticaretindeki belirsizlikler ve fosfat arzındaki sıkılık, önümüzdeki dönemde küresel gıda fiyatları açısından yukarı yönlü risk oluşturmaya devam ediyor.