Uluslararası düşünce kuruluşu Global Energy Monitor, dünyadaki kömür santrallerinin güncel durumunun değerlendirildiği ve bu yıl 11'incisi yayınlanan "Yükseliş ve Çöküş 2026" raporunu yayımladı.
Rapora göre, küresel kömür kurulu gücü 2025'te yıllık bazda yüzde 3,5 artarak 2 bin 203 gigavatla rekor seviyeye çıktı. Ancak kömürden sağlanan elektrik üretimi yüzde 0,6 geriledi. Bu durum, kurulu güç ile fiili üretim arasındaki farkın giderek açıldığını ortaya koydu.
Söz konusu ayrışma en belirgin şekilde kömürlü termik santrali inşaatlarının yüzde 95'inin gerçekleştiği Çin ve Hindistan'da görüldü.
Çin'de kömür kurulu gücü yüzde 6 artmasına rağmen kömürden elektrik üretimi yüzde 1,2 geriledi. Çin'de 2025'te yeni devreye giren ve yeniden gündeme alınan kömürlü santral projeleri 161,7 gigavatla tarihsel zirveye ulaştı. Ülkede, 500 gigavatın üzerinde kömürlü santral projesi bulunuyor.
Hindistan'da ise kurulu güç yüzde 3,8 yükseldi, üretim yüzde 2,9 geriledi. Hindistan'da 2025'te 27,9 gigavat yeni ve yeniden gündeme alınan kömürlü termik santrali projesi öne çıkıyor.
Ülkede inşaat öncesi planlama aşamasında 107,3 gigavat ve inşaat halinde 23,5 gigavat kömür kurulu gücü bulunuyor. Güneş ve rüzgar enerjisinde kaydedilen rekor artışlarla Hindistan'ın toplam kurulu gücünün yarısından fazlası fosil yakıtlara ayrılmasına rağmen hükümet gelecek 7 yıl içinde ilave 100 gigavat kömür kapasitesi hedefi belirledi.
Bu ülkelerde rüzgar ve güneş enerjisindeki rekor kapasite artışları kömürden elektrik üretimini sınırladı.
Ayrıca, Latin Amerika 2025'te yeni kömür santrali inşa etmeme kararı alan bölge olarak öne çıkarken, Güney Kore kömürü tamamen terk etme taahhüdünde bulundu.
Öte yandan, geçen yıl küresel ölçekte kapatılması planlanan kömürlü termik santral ünitelerinin yaklaşık yüzde 70'i planlandığı şekilde kapatılmadı. Bu oran Avrupa Birliği'nde (AB) yüzde 69, ABD'de ise yüzde 59 seviyesinde gerçekleşti.
Rapora göre, kömür kullanımına ilişkin dünyada kalıcı bir dönüşüm başladı ve kömürden uzaklaşma eğilimi giderek güçleniyor. Ancak kömürden elektrik üretiminde düşüş yaşanmasına rağmen, geçen yıl kömürlü termik santrallerin kurulu gücündeki artış önemli bir çelişkiyi ortaya koyuyor.
Global Energy Monitor Küresel Kömür Santrali Takip Sistemi Proje Yöneticisi Christine Shearer, raporun bulgularına ilişkin değerlendirmesinde, dünyada geçen yıl daha fazla kömür santrali inşa edildiğini ancak kömür kullanımının azaldığını belirterek, "Gelişmeler de tek bir bölgede yoğunlaştı. Kömürlü termik santrali inşaatlarının yüzde 95'i şu anda Çin ve Hindistan'da gerçekleşiyor ve bu ülkeler bile kömürü yerinden edecek kadar hızlı bir şekilde güneş ve rüzgar enerjisi tesisleri inşa ediyor. Temel zorluk, alternatiflerin bulunmaması değil, enerji sistemleri kömürden giderek uzaklaşırken bile kömürü gerekli gören politikaların devam etmesi." ifadelerini kullandı.
TÜRKİYE'DE KAPASİTE SABİT, PROJE SAYISI AZALIYOR
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı COP31'in bu yılki ev sahibi ve başkanı Türkiye'de ise işletmedeki kömür kapasitesi yaklaşık 20,5 gigavat seviyesinde sabit kalırken, yeni kömür santrali proje sayısı giderek azalıyor.
Rapora göre, Türkiye'de 2015'te 70'in üzerinde olan kömür santrali projesinden geriye yalnızca Afşin ve Elbistan A kömürlü termik santraline eklenmesi planlanan iki ünite projesi kaldı.
Fosil Yakıtların Ötesi Ağı (Beyond Fossil Fuels) Kampanyacısı Duygu Kutluay, konuya ilişkin değerlendirmesinde, iklim eylemi ve enerji güvenliği için güçlü bir liderliğin gerektiği bu dönemde Türkiye'nin fosil yakıtlardan uzaklaşma yönünde net planlar ortaya koyması gerektiğini belirterek, "Anlamlı bir COP31 başkanlığı için Türkiye'nin atacağı en net adım, kömürü zirvede bırakmak olacaktır." ifadesini kullandı.
Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe) Türkiye İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Elif Cansu İlhan da COP'a ilk kez başkanlık yapacak olması sebebiyle uluslararası iklim gündeminde gözlerin Türkiye üzerinde olacağına dikkati çekerek, termik santral filosu için kademeli kapatma programı çağrısında bulundu.
